İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni, dini lider Ali Hamaney’in olası halefine ilişkin tartışmalarda adı en sık geçen isimlerden biri olarak öne çıkıyor.
Reuters'ın haberine göre 86 yaşındaki Hamaney’in ABD-İsrail saldırısında öldürülmesi, uzun süredir belirsizliğini koruyan “sonraki dini lider” sorusunu acil bir gündem maddesine dönüştürdü. İran’da dini lideri belirleme yetkisine sahip olan Uzmanlar Meclisi’nin (Assembly of Experts) yapacağı değerlendirmelerde Hasan Humeyni’nin önemli bir figür olması bekleniyor.
Reformistlere yakın, sistem içinde “ılımlı” bir isim
53 yaşındaki Hasan Humeyni, merhum liderin 15 torunu arasında en görünür isim olarak biliniyor. İran’daki ruhani elit içinde görece ılımlı bir figür olarak değerlendirilen Humeyni’nin, eski cumhurbaşkanları Muhammed Hatemi ve Hasan Ruhani ile yakın ilişkileri bulunuyor. Her iki isim de görevde oldukları dönemde Batı ile angajman politikalarını savunmuştu.
Hasan Humeyni, Tahran’ın güneyinde bulunan dedesinin türbesinin mütevellisi olarak sembolik açıdan önemli bir kamu rolü üstleniyor. Humeyni bugüne kadar herhangi bir resmi devlet görevinde bulunmadı.
İran iç siyasetinde bazı çevreler onu, Hamaney döneminde güç kazanan muhafazakar kanada ve özellikle Hamaney’in oğlu Mücteba’ya karşı potansiyel bir denge unsuru olarak görüyor.
Amini’nin ölümü sonrası hesap verebilirlik çağrısı
Hasan Humeyni, İslam Cumhuriyeti’ne bağlılığını korurken zaman zaman reform çağrılarıyla dikkat çekti.
2021 yılında, cumhurbaşkanı adaylarını eleme yetkisine sahip olan Anayasa Koruyucular Konseyi’ni reformist adayları yarış dışı bırakması nedeniyle eleştirdi. Bu kararın, muhafazakar aday İbrahim Reisi’nin seçilmesinin önünü açtığı değerlendirilmişti. Reisi, 2024 yılında bir helikopter kazasında hayatını kaybetmişti.
Humeyni ayrıca, 2022’de “ahlak polisi” tarafından gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybeden Mahsa Amini hakkında şeffaf ve net bir soruşturma yürütülmesi çağrısında bulundu. Amini’nin ölümü ülke genelinde kitlesel protestolara yol açmıştı.
“Yetkililer, bu 22 yaşındaki kızın başına ‘rehberlik ve eğitim’ bahanesiyle ne geldiğini açık ve şeffaf biçimde açıklamalıdır” ifadelerini kullanan Humeyni, buna karşın protestolarda Hamaney aleyhine atılan sloganları da eleştirdi.
Protestolarda sistemle saf tuttu
Aralık ve ocak aylarında ülkeyi sarsan ve 1979 devriminden bu yana en kanlı gösteriler olarak kayda geçen olaylarda Humeyni, yönetimle birlikte hareket etti. Bazı protestocuları İsrail’e hizmet etmekle suçladı, hükümet yanlısı yürüyüşlere katıldı ve şiddet eylemlerini IŞİD’in yöntemlerine benzetti.
Hamaney için kaleme aldığı bir taziye mektubunda, onu “İran halkının ve Müslümanların kahramanı” olarak nitelendiren Humeyni, İran halkının “İmam’ın yolunda yürümeye devam edeceğini” ifade etti.
“İlerici ilahiyatçı” profili
Reuters’a 2015 yılında konuşan yakın bir arkadaşı, Hasan Humeyni’yi özellikle müzik, kadın hakları ve sosyal özgürlükler konusunda ilerici görüşlere sahip bir ilahiyatçı olarak tanımlamıştı. Sosyal medyayı yakından takip ettiği ve Batı felsefesine ilgi duyduğu belirtiliyor.
Arapça ve İngilizce bilen Humeyni, 21 yaşına kadar futbol oynadı. Dedesinin ısrarıyla Kum kentine giderek İslami ilahiyat eğitimi aldı.
Eşi Seyyide Fatıma bir Ayetullah’ın kızı ve çiftin dört çocuğu bulunuyor.
Uzmanlar Meclisi’ne adaylığı engellendi
Yaklaşık on yıl önce Hasan Humeyni, dini lideri seçme yetkisine sahip Uzmanlar Meclisi seçimlerinde aday olmak istemişti. Başlangıçta Hamaney’den onay aldığı ve kendisine “dedesinin ismine zarar vermemesi” yönünde uyarıda bulunulduğu belirtilmişti. Ancak daha sonra Anayasa Koruyucular Konseyi tarafından adaylığı veto edildi.
Resmi gerekçe olarak dini unvanı gösterildi. Humeyni, Ayetullah’ın bir alt derecesi olan “Hüccetülislam” unvanını taşıyor. Ancak bu karar, reformist kanadın olası bir hamlesini engellemeye yönelik siyasi bir adım olarak yorumlandı.
2008’de verdiği bir röportajda, ordunun siyasete karışmaması gerektiğini belirterek dolaylı biçimde İran Devrim Muhafızları’nı eleştirdiği düşünülmüştü. Buna rağmen, İslam Devrimi’ni korumakla görevli elit güç olan Devrim Muhafızları ile yakın ilişkilerini sürdürdüğü biliniyor.
İsrail'e karşı söylemleri
Geçen yıl İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük hava savaşı sırasında Humeyni, Hamaney’e yazdığı mektupta liderliğini övmüş ve İran füzelerinin İsrail için “kabusa” dönüştüğünü belirtmişti.
İsrail’i “kötü Siyonist rejim” ve “Batı tarafından desteklenen kanserli tümör” olarak nitelendiren Humeyni, Müslüman dünyasının Siyonizm’e karşı güçlenmesi gerektiğini savunuyor.
Hasan Humeyni’nin adı, reformistlere yakınlığı ve sistem içindeki meşruiyeti nedeniyle yeni dönemin en dikkat çekici adayları arasında geçiyor.
İran’daki güç dengeleri, özellikle muhafazakar blok ve güvenlik kurumlarının etkisi, sürecin seyrini belirleyecek temel unsur olmaya devam ediyor.