Cumhuriyet Meclisi’ne Ulusal Birlik Partisi (UBP), Demokrat Parti (DP) ve Yeniden Doğuş Partisi (YDP) milletvekillerinin imzasıyla sunulan “Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi” salı günkü Resmi Gazete’de yayımlandı.
Yasa önerisinin Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından, gerçek ve tüzel kişilerin içeriğe ilişkin görüş ve önerilerini 20 gün içinde yazılı olarak Meclis Başkanlığı’na sunabilecekleri belirtildi.
Yasa önerisinin genel gerekçesinde, yargıda uzmanlaşmayı artırmak, yargılama süreçlerini hızlandırmak ve özellikle Yüksek Mahkeme’deki iş yükünün yol açtığı sistemsel tıkanıklıkları gidermek amacıyla çeşitli düzenlemelerin öngörüldüğü ifade edildi.
Öneri kapsamında yargı sisteminin daha etkin ve hızlı işlemesini sağlamak amacıyla dört temel değişiklik planlanıyor.
- Yüksek Mahkeme’nin yargıç sayısı artırılacak
Öneride, Yüksek Mahkeme’nin yargıç sayısının artırılması öngörülüyor.
Hâlihazırda bir başkan ve yedi üyeden oluşan mahkeme yapısının, yapılacak değişiklikle bir başkan ve on üyeden oluşacak şekilde düzenlenmesi, böylece yargıç sayısının 8’den 11’e çıkarılması planlanıyor.
Genel gerekçede bu düzenlemenin, mahkemenin artan iş yükünü dengelemeyi ve karar süreçlerinin daha sağlıklı yürütülmesini amaçladığı belirtilerek, yargıç sayısındaki artışın kararların “daha kısa sürede ve daha kapsamlı değerlendirmelerle alınmasına katkı sağlayacağı” ifade edildi.
Yüksek Mahkeme’nin yalnızca yüksek yargı organı olarak değil, aynı zamanda Anayasa Mahkemesi, Yüksek İdare Mahkemesi ve Yargıtay sıfatlarıyla görev yaptığı; ayrıca Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayı olarak görev yapması, Yüksek Adliye Kurulu bünyesindeki idari görevler ve Yüksek Seçim Kurulu aracılığıyla seçimlerin yönetilmesi gibi önemli sorumluluklar üstlendiği hatırlatıldı.
Bu görevler dikkate alındığında yoğun Anayasal sorumlulukların yargıç sayısının artırılmasını zorunlu kıldığı kaydedildi.
-Üç dereceli yargı sistemine geçiş
Öneride ikinci düzenleme olarak hukuk, ceza ve aile davalarında üç dereceli yargı sistemine geçilmesi planlanıyor.
Genel gerekçede, bu sistemle ilk derece, istinaf ve temyiz aşamalarının daha net yapılandırılmasının amaçlandığı ve bunun hukuki denetimi güçlendirerek hatalı kararların daha erken aşamada düzeltilmesini sağlayacağı ifade edildi.
KKTC’de yargılama sisteminin hâlen Kaza Mahkemeleri ile Yargıtay olarak oturum yapan istinaf mahkemeleri üzerinden yürütüldüğü hatırlatılan gerekçede, dünyada birçok ülkede iki dereceli sistemden üç dereceli sisteme geçildiğine dikkat çekildi.
İngiltere, ABD ve Azerbaycan gibi ülkelerde uzun süredir uygulanan bu sistem doğrultusunda, Kaza Mahkemelerinin birinci derece, istinaf mahkemelerinin ikinci derece ve Yargıtay’ın üçüncü derece mahkeme olarak yapılandırılması hedefleniyor.
- Kaza idare mahkemeleri kurulacak
Yasa önerisinin üçüncü düzenlemesi kapsamında kaza idare mahkemelerinin kurulması ve Yüksek İdare Mahkemesi’nin istinaf yetkisinin yeniden düzenlenmesi öngörülüyor.
Gerekçede bu düzenlemenin, idari yargıda uzmanlaşmayı artırmayı ve dosyaların daha etkin ele alınmasını sağlamayı amaçladığı ifade edildi.
Buna göre bazı idari davaların Kaza Mahkemeleri bünyesinde kurulacak Kaza İdare Mahkemelerinde görülmesi planlanıyor.
Ayrıca Yüksek İdare Mahkemesi’nin tek yargıçla, özellikle Bakanlar Kurulu kararları ve Taşınmaz Mal Komisyonu kararları gibi önemli konularda ilk derece mahkemesi olarak görev yapması öngörülüyor.
Yüksek İdare Mahkemesi bünyesinde ayrıca üç yargıçtan oluşacak bir istinaf heyeti kurulması ve bu heyetin hem Kaza İdare Mahkemelerinin kararlarını hem de tek yargıçlı Yüksek İdare Mahkemesi kararlarını incelemesi planlanıyor.
- İdari davalarda tazminata hükmedilebilecek
Öneride yer alan bir diğer düzenleme ise idari davalarda mahkemelerin tazminata hükmedebilmesine yönelik yasal dayanak oluşturulmasını içeriyor.
Genel gerekçede, mevcut Anayasa hükümleri uyarınca Yüksek İdare Mahkemesi’nin idarenin ihmal, karar veya işlemleri nedeniyle kişisel hakkı zarar gören bir kişi davayı kazansa dahi tazminata hükmedemediği belirtildi.
Bu durumun hak sahiplerini ayrıca hukuk mahkemelerinde yeniden dava açmaya zorladığı ve tazminat sürecini ciddi biçimde uzattığı ifade edildi.
Önerilen değişiklikle, kişisel hakkı ihlal edilen bireylerin tek bir idari dava yoluyla hem hak ihlalinin tespitini hem de tazminat talebini sonuçlandırabilmesinin mümkün hale getirilmesi hedefleniyor.
Gerekçede ayrıca bu düzenlemenin, Taşınmaz Mal Komisyonu davalarına ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin uyarılarının giderilmesine de katkı sağlamasının amaçlandığı kaydedildi.
