Andrej Poczobut’un kızı ‘Bir kişi susturulabilir, ancak sesi başkaları aracılığıyla konuşmaya devam eder. Bu ödül bize adalet ve insanlığın dünyamızda halen bir yeri olduğu umudunu veriyor’ sözleri ile tamamlıyor Sakharov ödül Töreni konuşmasını. Avrupa Parlamentosu’nun 720 milletvekili ayakta alkışlıyor.
‘Ben bir gazeteciyim. Mesleğim suç haline geldi. Rejimin düşmanca yasalarının beni hapse atmasına sebep olmayacak bir haberin nasıl yapıldığını bilmiyorum!’ diyen gazeteci İrma Dimitradze, Gürcü. Demokrasimizi kaybetmek üzereyiz diye ekliyor, koca salon sessizliğe bürünüyor.
Avrupa Parlamentosu’nda Sakharov Düşünce Özgürlüğü ödül törenini izliyorum. Strazburg’dayım, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden gelmiş 30 insan hakları örgütü temsilcisi ile birlikte. Sağımda Brüksel merkezli Avrupa Politikalar Merkezi temsilcisi oturuyor. Şilili trans bir birey, Şiliden İspanya’ya, oradan Belçika’ya göç etmek zorunda kalmış. Hayatımız her gün daha zor diye anlatıyor. Boğazım düğümleniyor. İnsan Hakları Platformu’nun çalışmalarını anlatıyorum, dinlerken yüzünün aydınlandığını görüyorum. Kıbrıs’ın kuzeyinden bihaber ama Kıbrıs’ın Avrupa Birliği’nin Dönem Başkanı olduğunu biliyor. Dönem Başkanlığı ile ilgili biraz sohbet ediyoruz, Kıbrıslı Türklerin kayda değer bir katılımı yok diyorum, pek anlam veremiyor. Ne de olsa İnsan Hakları Platformu Avrupa Parlamentosu’nda Kıbrıs’ı temsil ediyor; Dönem Başkanlığını. Her üye ülkeden bir İnsan Hakları örgütü davet edilmiş Avrupa Parlamentosu’nda yer alan Ödül törenine. Gururla katılmamak mümkün mü, göğsümü gere gere…
Yanımıza Avrupa İşitme Engelliler Federasyonu temsilcileri geliyor, işaret dili tercümanlarıyla birlikte. Yunan Başkan Kıbrıs’ın bölünmüşlüğünü ve kuzeyi biliyor, elindeki not defterine ‘merhaba’ yazıyor, önüme uzatıyor. İçim ısınıyor, yüreğim kabarıyor. Uzanıp eline dokunuyorum, gülümseyerek. Yunanca işaret dilini bilmememe rağmen dudaklarımdan ‘Yasas’ı okuyabilmesini umut ediyorum. Okumuş olacak ki gözleri parlıyor…
Avrupa Birliği’nin 27 ülkesinden gelen sivil toplum temsilcileri için 2 günlük bir program düzenlemiş Avrupa Parlamentosu. Demokrasiyi, İnsan Haklarını, Ifade Özgürlüğünü, Avrupa’da daralan sivil alanı tartışıyoruz hep birlikte. Rejim karşıtı eyleme katıldıkları gerekçesiyle tutuklanan Sırp öğrencilerin avukatını dinliyoruz. Öğrenciler aramıza oturuyor, kürsüye çıkıp konuşmak konusunda çekingenler, rejimden korkuyoruz diyorlar. Filistinli gazeteciler çok daha dertli, öldürülüyorlar, susmuyorlar, direniyorlar. 2025’in son günlerinde dünyanın nasıl bir yangın yerine döndüğü gerçeğiyle bir kez daha yüzleşirken yeni yılın daha adil ve demokratik olmasını diliyoruz hep birlikte. ‘En azından bu ödülü alan gazeteciler içeriden çıkar herhalde’ diyor Macar bir gazeteci, ‘sıra bize de gelecek’ diye korkuyorum…
2025 Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülüne, ülkelerinde özgürlük ve demokrasiyi savunmadaki cesaretlerinden dolayı şu an hapiste olan iki gazeteci layık görüldü. Belaruslu Andrzej Poczobut ve Gürcü Mzia Amaglobeli.
Belarus’taki Polonya azınlığından olan, gazeteci ve aktivist Andrzej Poczobut Belarus’ta özgürlük ve demokrasi mücadelesinin simgesi olmuştur. 2021’den bu yana tutuklu bulunan Poczobut, sekiz yıl hapis cezasına çarptırıldı. Sağlığı kötüleşmesine rağmen tecrit altında tutulmakta ve yeterli tıbbi tedavi görememektedir. Ailesi de onu ziyaret etmekten mahrum bırakılmıştır. Avrupa Parlamentosu, 15 Mart 2023’te kabul edilen bir kararda, Poczobut’un derhal ve koşulsuz serbest bırakılmasını talep etmiş; kendisine yöneltilen suçlamaların “siyasi amaçlı” olduğunu ve “bağımsız sesleri susturmayı, ifade ve örgütlenme özgürlüğünü bastırmayı” hedeflediğini belirtmiştir.
Gürcü gazeteci ve medya kuruluşları Batumelebi ile Netgazeti’nin direktörü Mzia Amaglobeli, Gürcistan’ın bağımsızlığından bu yana ilk kadın siyasi tutuklu olarak ifade özgürlüğü için mücadele etmektedir. 2025 yılında hükümet karşıtı bir protestoya katıldıktan sonra gözaltına alınmış, siyasi nedenlerle iki yıl hapis cezasına çarptırılmıştır.
Avrupa Parlamentosu, 19 Haziran 2025’te Amaglobeli’nin derhal ve koşulsuz serbest bırakılmasını talep etmiş ve Gürcü yetkilileri, demokrasiye, özgür medyaya, sivil topluma ve yargı bağımsızlığına yönelik saldırıları nedeniyle kınamıştır.
Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, kendileri hapiste olduğu için ödüllerini temsilcilerine; “Her ikisi de iktidara karşı gerçeği söylemek için ağır bedel ödedi ve özgürlük ile demokrasi mücadelesinin sembolleri oldu” sözleri ile takdim etti.
Sovyet fizikçi ve siyasi muhalif Andrei Sakharov’un adını taşıyan ödül, her yıl insan hakları ve düşünce özgürlüğü için mücadele eden kişi, grup veya kuruluşlara verilmektedir. Sakharov Ödülü, zorluklara rağmen insan hakları ve özgürlüğünü savunanlara Avrupa Parlamentosu’nun sarsılmaz desteğinin sembolüdür.
Derya BEYATLI
İnsan Hakları Platformu Direktörü
Sakharov 2025 ödül töreni
